Podział administracyjny

Za wzór do zorganizowania krajowej administracji w Rumunii służyła administracja francuska, co, jak wiemy, nie jest formą najlepszą, z powodu centralizacji władz, tym więcej jeszcze dla Rumunii świeżo zjednoczonej, w której po długoletnich obcych rządach powstały znaczne odrębności w dzielnicach, wymagające specjalnego traktowania. Jak dotąd, nie udało się jeszcze wciągnąć Siedmiogrodu do ogólnego systemu administracyjnego, rządzi się on jakby automicznie, tym więcej, że posiada mocno ugruntowane instytucje społeczne i samorządowe. W starem królestwie, tj. w Mołdawii i Wołoszczyźnie, jest 34 obwodów (powiatów), w Siedmiogrodzie 22, w Bukowinie 11, w Besarabii 9. Powiaty dzielą się na gminy, nad którymi czuwa administracja, pomimo że prawo z roku 1925 powołuje wszystkich mieszkańców gmin do udziału w samorządzie. Wbrew temu rady gminne składają się 3/5 członków wybieralnych i z 2/5 mianowanych przez rząd. Stałe przedstawicielstwo gminy miejskiej składa się z mera i z 9 członków. Mera mianuje rząd, w gminach zaś wiejskich może być wybrany przewodniczący, ma jednak dodanego sobie sekretarza administracyjnie opłacanego. Jest to najczęściej notariusz, pilnujący strony prawnej każdego zapoczątkowania. Prefekta danego obwodu (powiatu) mianuje minister, a zatwierdza osobny dekret królewski. Jest on przedstawicielem władz centralnych w powiecie. Prefektura ma swoją radę, złożoną ze specjalistów z każdej gałęzi życia gospodarczego; przewodniczy jej z urzędu prefekt, zbiera się ona przynajmniej raz na miesiąc. Ministeria handlu, przemysłu i pracy wysyłają do rady swoich przedstawicieli. Nad gminami wiejskimi, ugrupowanymi w kantony, pełni nadzór i władzę specjalny urzędnik, zwany „pretorem“ na sposób starorzymski. Jest on zarazem szefem policji miejscowej, posiadać jednak musi specjalne wykształcenie administracyjne. Prefekci rozmieszczają tych funkcjonariuszy po kantonach, nie mają jednak prawa ich zmieniać. Gminy i powiaty mogą zrzeszać się w celu wykonania większych przedsięwzięć inwestycyjnych, rząd jednak zastrzega sobie zawsze nadzór i udzielanie pozwolenia. Streszczając się, należy wyliczyć organy sprawujące władzę lokalną: 1) prefekt, 2) podprefekt, 3) w miastach pretor i notariusz w okręgach wiejskich. Widzimy więc, jak daleko tu jeszcze do szerzej pojętego samorządu.

Dużo jednak liberalizmu i dążeń demokratycznych zawierają różne paragrafy konstytucji. Wolność przekonań, wiodąca za sobą tolerancję wyznaniową, zniesienie wszelkich tytułów i przywilejów stanowych, swoboda indywidualna, tak że tylko naruszenie przepisów kodeksu karnego może wpłynąć na jej ograniczenie. Zastrzeżona też jest nietykalność mieszkania, poszanowanie własności prywatnej. Państwu jednak służy prawo wywłaszczenia, jeżeli dobro i interes ogółu tego wymaga. W tym razie należy się odszkodowanie. Znacznie mniej liberalne są ustawy dotyczące cudzoziemców. Bez naturalizacji nie wolno im nabywać ziemi ani nieruchomości miejskich. Dla uniknięcia też dalszego napływu cudzoziemców, wszystkie skarby kopalne zostały znacjonalizowane, tj. przeszły na własność państwa. Co do szkolnictwa, to konstytucja ustanawia jego powszechność i bezpłatność, z przymusem szkolnym. Jeden z paragrafów uznaje też wolność głoszenia publicznie swoich przekonań, urządzania zebrań bez uprzedniego meldowania ich władzom, a także zupełną swobodę w zakładaniu stowarzyszeń. To ostatnie wydaje mi się słabo w życiu stosowanym, jakeśmy to widzieli w ograniczeniach samorządowych. Szeroki rozwój prasy codziennej stwierdza realną wartość przepisów konstytucyjnych co do swobody prasy. Przestępstwa prasowe nie są tu karane administracyjnie, podlegają natomiast kompetencji sądów.

Wewnętrzny ustrój Rumunii oparty jest na trzech dziedzinach władzy; prawodawczej, wykonawczej i prawnej czyli sądowej. Pierwszą z nich sprawuje król i przedstawicielstwo narodowe w izbie poselskiej i senacie, wykonawczą rząd, a prawną instytucje prokuratorskie i sądowe. Wybory przedstawicieli do sejmu i senatu odbywają się nie zawsze w sposób ściśle konstytucyjny, administracja bowiem, tak jak w samorządzie, odgrywa też i tu przeważną rolę. Z powodu znacznej jeszcze liczby analfabetów a przypuszczeniu całej ludności wiejskiej (prócz kobiet) od 25 roku życia do urny wyborczej, na listach poselskich trzeba oznaczać nazwiska kandydatów szczególnym a umówionym znakiem: gwiazdy, krzyżyka, obrazka i t. p. Wyborca nie znający druku przylepia markę przy godle tego lub innego kandydata i oznajmia tym sposobem swoją wolę. Pomimo to partie ludowe nabierają znaczenia, tern więcej, że tendencją tak króla jak i wybitnych patriotów rumuńskich jest odrodzenie kraju od pnia ludowego, powrót do czystych pierwiastków etnicznych, które ludność rolnicza najwierniej przechowuje.

Do senatu należy następca tronu z chwilą, gdy ukończy 18-y rok życia, patriarcha i biskupi wyznania ortodoksyjnego i grecko-katolickiego, głowy innych wyznań, jeżeli są wyznaczone na to stanowisko przynajmniej przez 200,000 wiernych, wysoki dygnitarz muzułmański, wreszcie przedstawiciele Akademii Rumuńskiej. Do drugiej grupy należą ci, których stanowisko społeczne lub naukowe niejako z góry wyznacza, a więc dawni przewodniczący rady stanu, którzy przynajmniej 4 lata w niej zasiadali, dawni marszałkowie sejmu; co więcej, powoływani są dawni senatorowie, którzy wielokrotnie bywali wybierani, a nawet posłowie; dawni prezesi izby kasacyjnej, którzy pełnili swoje funkcje przez 5 lat, jenerałowie rezerwy i emerytowani, przede wszystkim ci, co dowodzili armią w czasie wojny; dawni przewodniczący sejmów lokalnych za czasów austriackich, którzy jeszcze w czasach niewoli oświadczyli się za wyzwoleniem i zjednoczeniem kraju,

Konstytucja określa szczegółowo kompetencje króla, znacznie szersze, niż w Anglii lub Holandii. Tron jest dziedziczny, familia królewska musi wyznawać religię prawosławną. Król jest już pełnoletnim w 18-ym roku życia, składa przysięgę na konstytucję przed zgromadzeniem narodowym z obydwu izb. W razie choroby ustanawia się regenta. Wszystkie akty królewskie powinien kontrasygnować minister, ten ostatni odpowiedzialny jest za każdy akt, co podtrzymuje system parlamentarny. Król mianuje i odwołuje ministrów, zatwierdza gabinety, wydaje prawa, zwołuje obie izby, za Wiera traktaty z państwami obcymi. Ministrowie sami organizują swoje biura, wybierają sobie i mianują urzędników Instytucje prawne mają te same formy, jak gdzie indziej składają się z trybunałów powiatowych, sądu pierwszej instancji, sądu apelacyjnego, prokuratorii i sądu najwyższej instancji.